Thạnh Phú, Cầu Kè, Trà Vinh: Xây dựng mô hình liên kết “bốn nhà”

Quyết định 80/2002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về khuyến khích liên kết “bốn nhà” (nhà nông, nhà doanh nghiệp, nhà khoa học và Nhà nước) trong việc tiêu thụ nông sản thông qua hợp đồng, đến nay đã gần tròn bảy năm. Đây là một chủ trương đúng nhưng lại bế tắc trong thực thi do cơ chế chưa phù hợp. Với sự hỗ trợ của dự án Cải thiện sự tham gia thị trường cho người nghèo tỉnh Trà Vinh (IMPP-TV), mô hình này đã được đưa vào thực tiễn và bước đầu thành công ở xã Thạnh Phú, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh.

Đầu năm 2009, dự án IMPP-TV chính thức khởi động ở xã Thạnh Phú, huyện Cầu Kè. Hoạt động đầu tiên của Dự án IMPP-TV tại đây là triển khai mô hình “Nâng cao chất lượng lúa gắn hợp đồng liên kết tiêu thụ sản phẩm” giữa nhóm cộng đồng trồng lúa với doanh nghiệp. Chỉ qua một vụ lúa nhưng những kết quả đạt được đã tạo ra “cú hích” hấp dẫn đối với người trồng lúa.

Mô hình liên kết bốn nhà
Thạnh Phú là một xã vùng sâu của huyện Cầu Kè, tỷ lệ hộ nghèo chiếm 32,6%, kinh tế nông nghiệp chiếm hơn 63% . Những năm qua, sản xuất lúa của bà con nông dân luôn bị sâu bệnh gây hại trên diện rộng, chất lượng sản phẩm không phù hợp yêu cầu thị trường nên khó tiêu thụ… Thu nhập của người nông dân từ trồng lúa còn thấp, bình quân đầu người dưới mức 6,8 triệu đồng/người/năm. Vì vậy, đời sống nông dân luôn gặp khó khăn.

Để nâng cao chất lượng hạt lúa, khâu hỗ trợ chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất từ: chọn giống, lịch thời vụ, kỹ thuật sạ hàng, bón phân đúng kỹ thuật,… được xác định là yếu tố ban đầu, quyết định 50% hiệu quả kinh tế. Ngoài ra, đối với người nông dân, việc gắn kết doanh nghiệp, tìm thị trường tiêu thụ sản phẩm (đầu ra) từ lâu cũng luôn là một trở ngại. Hiểu được những khó khăn của nhà nông, dự án IMPP-TV đã xây dựng mô hình sản xuất “liên kết bốn nhà” theo Quyết định 80/2002/QĐ-TTg của Chính phủ. Dự án hỗ trợ hình thành tổ chức liên kết “Cộng đồng trồng lúa” gồm 108 hộ với diện tích canh tác 91,7 ha, đồng thời hỗ trợ kinh phí cho các nhà khoa học Chi cục Trồng trọt Bảo vệ thực vật chuyển giao kỹ thuật theo phương pháp 3 giảm 3 tăng, kết hợp phương pháp khử lẫn. Trung tâm giống nông nghiệp tỉnh Đồng Tháp hợp đồng tiêu thụ sản phẩm.

Nông dân Nguyễn Văn Nữa, người tham gia mô hình trồng lúa cộng đồng xã Thạnh Phú cho biết: “Trước đây, sản xuất lúa mạnh ai nấy làm, giờ được dự án IMPP-TV hỗ trợ, nông dân, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp, nhà nước liên kết nhau lại nên bà con được tư vấn kỹ thuật, sản xuất lúa an tâm đầu ra, hiệu quả kinh tế sản xuất liên kết cao hơn 1,5 lần so trước.”

Khả quan kết quả

Sau hơn 3 tháng thực hiện mô hình, kết quả vượt xa sự mong đợi của nông dân và các nhà khoa học: Thời gian sinh trưởng rút ngắn 5-10 ngày, năng suất thực tế bình quân 6,92 tấn/ha, cao hơn 0,5-1,5 tấn/ha. Mô hình này giúp giảm chi phí sản xuất 8,24%, tăng năng suất bình quân từ 30-42% so với vụ trước và chất lượng sản phẩm tăng trên 30%.

Với diện tích canh tác 91,7 ha, vụ lúa đông xuân 2008-2009, nông dân thu nhập gần 3,3 tỉ đồng, lợi nhuận hơn 2 tỉ đồng. Bình quân 1 ha canh tác nông dân thu lãi hơn 20 triệu đồng. Đây là năm đầu tiên hiệu quả kinh tế từ trồng lúa đạt cao nhất từ trước đến nay.

Ông Nguyễn Văn Tỏ, cán bộ hợp phần 1 dự án IMPP-TV đánh giá: “Chương trình liên kết “bốn nhà” là một trong những thành công nổi bật trong sản xuất lúa chất lượng cao thời gian qua. Nhờ thực hiện tốt từ khâu tư vấn kỹ thuật đến việc tìm thị trường tiêu thụ lúa thương phẩm nên lợi nhuận của nông dân tăng thêm từ 30 đến 40%. Thành công từ mô hình mở ra cung cách làm ăn mới, tư duy mới cho nông dân trong canh tác lúa hàng hoá gắn với thị trường tiêu thụ. Một khâu hạn chế cố hữu của nông dân từ trước đến nay…”

Nông dân Nguyễn Văn Dương nhìn nhận: “Lúa trồng theo mô hình liên kết “bốn nhà” năng suất cao hơn 0,5-1,5 tấn/ha. Theo tính toán của nông dân bình quân 1 ha canh tác thu lãi hơn 20 triệu đồng. Đây là con số trong mơ đối với nông dân trồng lúa”.

Bài học rút ra từ liên kết “bốn nhà”
Liên kết kinh tế tiêu thụ sản phẩm là mục tiêu của dự án IMPP-TV. Hợp đồng ký kết tiêu thụ lúa giữa 4 nhóm cộng đồng cùng mục tiêu của xã Thạnh Phú với Trung tâm giống Đồng Tháp là thành công bước đầu của nhóm hỗ trợ dự án cấp xã trong việc liên kết nông dân với doanh nghiệp, đáp ứng mong đợi của người dân địa phương. Mô hình này đã liên kết hài hòa giữa các bên liên quan trong chuỗi giá trị lúa, giúp thỏa mãn tốt lợi ích kinh tế giữa nhóm cộng đồng cùng mục tiêu (nhà nông) với doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm. Việc bỏ qua khâu thu gom thương lái, rút ngắn từ sản phẩm của cộng đồng đến đơn vị trực tiếp tiêu thụ cho doanh nghiệp giúp kết chuyển giá trị tăng thêm vào trong nhóm cộng đồng. Từ mô hình, người dân Thạnh Phú đã biết tận dụng cơ hội thị trường, liên kết kinh tế tiêu thụ sản phẩm thông qua doanh nghiệp, mở ra triển vọng thoát nghèo cho nhà nông Thạnh Phú trong tương lai. Mô hình liên kết này có ý nghĩa thiết thực trong việc tăng thu nhập, tiến tới xóa đói cho người nghèo sống bằng nghề trồng lúa.

Mô hình liên kết “bốn nhà” mang lại lợi ích kinh tế cao, đạt hiệu quả lợi nhuận 160%, tăng gấp 4 lần so với bình quân chung của tỉnh. Hộ nông dân tham gia mô hình được lợi nhuận bình quân khoảng 18,9 triệu đồng/hộ, tương đương 22,1 triệu đồng/1 ha, gấp 4 lần lợi nhuận bình quân toàn tỉnh. Mở ra hướng thoát nghèo bền vững cho nông hộ.

Ngoài ra, qua mô hình này, năng lực kỹ thuật sản xuất thâm canh lúa của nông dân được cải thiện rõ rệt, chứng minh qua năng suất đạt cao nhất từ trước đến nay. Một số nông dân tham gia tập huấn mô hình hiểu biết tốt quy trình kỹ thuật, như ông Nguyễn Văn Phòng, ông Huỳnh Văn Đáng ở ấp Tư, ông Nguyễn Văn Dương ở ấp Ba… có khả năng hướng dẫn và truyền đạt cho những nông dân khác học tập ứng dụng.

Hiện nay, các nông dân trên địa bàn xã Thạnh Phú áp dụng quy trình sản xuất 3 giảm 3 tăng, áp dụng hạn chế thuốc bảo vệ thực vật đã tạo điều kiện phát triển các loài thiên địch hữu ích và các phiêu sinh học thủy…góp phần đảm bảo về mặt môi trường và an toàn cho người trồng lúa.

Mô hình “liên kết bốn nhà” sản xuất, tiêu thụ lúa tại xã Thạnh Phú, huyện Cầu Kè là mô hình có hiệu quả về cả kinh tế, xã hội và môi trường. Mô hình tạo ra bước đột phá lớn, tạo nên sự phấn khích trong nông nghiệp và đời sống nông dân. Ông Ngô Văn Thạnh - Chủ tịch xã Thạnh Phú cho biết: “Thành công từ mô hình “bốn nhà” tại Thạnh Phú thông qua sự “trợ lực’ của dự án IMPP-TV vượt sự mong đợi của nông dân và chính quyền địa phương. Mô hình đã tạo nên sức bật mới cho nông nghiệp, nông thôn và nâng cao đời sống nông dân địa phương. Chúng tôi sẽ tổ chức hội thảo rút kinh nghiệm để nhân rộng cho nông dân học tập…".

Dương Hồng Diệp – KMO Trà Vinh